Materiał przekazany przez Adama Szczupaka
Reprodukcję pisma ks. Michała Płachty opublikował Adam Szczupak 1 lipca 2025 r. na Facebooku, w grupie „Miłków – niezapomniana wieś”. Na stronie zamieszczono ją za Jego zgodą, udzieloną 24 października 2026 r.
Dokument zawiera prośbę o zapomogę na pokrycie dachu domu parafialnego w Miłkowie. Poniżej reprodukcja rękopisu i tłumaczenie na język polski. Kliknięcie dokumentu pozwala go powiększyć.
Prześwietny i Najprzewielebniejszy
Ordynariacie Biskupi!Niżej podpisany pokornie prosi o łaskawe udzielenie zapomogi na wykończenie domu parafialnego w Miłkowie.
Wspólnym wysiłkiem parafian zbudowano w Miłkowie drewniany dom parafialny o wymiarach 9,50 × 14 m. Ze względu na zbliżającą się zimę zachodzi konieczna potrzeba pokrycia budynku dachówką.
Dotychczas niżej podpisany dysponował datkami parafian, którzy jednak z uwagi na swoje ubóstwo nie są obecnie w stanie składać dalszych ofiar.
Ponieważ w takim stanie budynek mógłby ulec zniszczeniu w czasie zimy, niżej podpisany pokornie zwraca się niniejszym do Prześwietnego i Najprzewielebniejszego Ordynariatu Biskupiego z prośbą o łaskawe udzielenie zapomogi na pokrycie dachu wyżej wspomnianego domu parafialnego.
Miłków, dnia 15 września 1938 r.
Ks. Michał Płachta
administrator parafiiNr 74.
W oryginale użyto określenia «церковний дім» — dosłownie „dom cerkiewny”; w tłumaczeniu oddano je jako „dom parafialny”. Pisownię i interpunkcję przekładu dostosowano do współczesnej polszczyzny.
Zdążyć przed zimą
We wrześniu 1938 roku w Miłkowie stał już drewniany dom parafialny. Wzniesiono go wspólnym wysiłkiem greckokatolickich parafian, lecz na pokrycie dachu zabrakło pieniędzy.
O budowie dowiadujemy się z pisma administratora parafii, ks. Michała Płachty, skierowanego do ordynariatu biskupiego. Duchowny podał wymiary domu — 9,50 × 14 m — i wyjaśnił, że datki mieszkańców pozwoliły dotąd prowadzić prace. Dalsze ofiary przekraczały jednak możliwości ubogich parafian.[1]
Zbliżająca się zima groziła zniszczeniem niezabezpieczonego budynku. Dlatego 15 września 1938 roku ks. Płachta zwrócił się o zapomogę na pokrycie domu dachówką. Pismo dokumentuje ten etap prac; nie zawiera wiadomości o przyznaniu pomocy ani o ukończeniu budowy.
Po wojnie, po uzyskaniu zgody Sowietów, budynek przeniesiono do Starego Sioła. Służył tam jako świetlica wiejska do czasu wybudowania nowej, murowanej. Budynek został sfotografowany przez Wojciecha Hołubka w 2001 roku.[7]
- 9,50 × 14 m
- wymiary podane w dokumencie
- Drewno
- materiał konstrukcji domu
- Dachówka
- planowane pokrycie dachu
Świetlica wiejska w Starym Siole
Po wojnie, za zgodą Sowietów, dawny dom parafialny przeniesiono z Miłkowa do Starego Sioła. Służył tam jako świetlica wiejska do czasu wybudowania nowego, murowanego budynku świetlicy. Wiadomość o tych losach obiektu oraz fotografie przekazał autor strony, Wojciech Hołubek.[7]
Odręczny podpis zachowany przy fotografii: „dawna świetlica wiejska, widok od zachodu, Stare Sioło 2001”.
Po co parafii taki dom?
W międzywojennych wydawnictwach greckokatolickiej diecezji przemyskiej zachowały się zalecenia dotyczące budowy domów parafialnych. Wyjaśniają one, jakie zadania wiązano z takimi budynkami. Stanowią tło dla pisma z Miłkowa; nie opisują bezpośrednio miejscowego domu.
Ośrodek życia parafialnego
W rozporządzeniu nr 983 ordynariat wskazywał, że dom parafialny powinien służyć działalności społecznej, dobroczynnej oraz religijnej i oświatowej. Dziekanom polecono omówić budowę takich domów, sposoby zebrania środków i przedstawić sprawozdania z narad.[3]
Czytaj druk z 1935 r. · s. 43–44 ↗Spotkania, książki i nauka
W kolejnym roczniku pisano o odczytach, przedstawieniach, nauce śpiewu, upowszechnianiu książek i prasy oraz kursach, m.in. dla osób nieumiejących czytać i pisać. Zalecano powołanie komitetu budowy i oparcie finansowania przede wszystkim na ofiarności parafian.[4]
Opublikowano również przykładowy projekt domu dla średniej parafii, z orientacyjnym kosztem do 15 000 zł. Autor tekstu zaznaczał, że projekt należało każdorazowo dostosować do miejscowych warunków. Nie ustalono, według jakiego planu budowano dom w Miłkowie.
Zobacz projekt poniżej ↓Rzut pomieszczeń i widok budynku
Obie plansze pochodzą z wydawnictwa „Перемиські Епархіяльні Відомости” z 1936 roku. Przedstawiają przykładowy dom dla średniej parafii. Na rzucie zaznaczono m.in. salę ze sceną, czytelnię, spółdzielnię i mleczarnię.[4]
Administrator i jego parafia
Ks. Michał Płachta w Miłkowie
W wykazie nominacji, pod numerem 1831, zapisano: „о. Плахта Михайло — Милків”. Wpis znalazł się wśród duchownych, którym powierzono administrację parafii. Jest to wcześniejsze, drukowane potwierdzenie związku autora listu z Miłkowem.[2]
Zobacz wpis · s. 37 ↗Ks. Józef Mroczkowski wspominał ks. Płachtę przy opisie wysiedlenia Miłkowa w styczniu 1941 r. Według tej relacji duchowny został zaskoczony wysiedleniem i zdołał uratować niewiele z wyposażenia opieczętowanej cerkwi.[11]
Czytaj wspomnienia ks. Mroczkowskiego →Parafia w wykazach konkursowych
Miłków wymieniono w ogłoszeniu nr 2025 z terminem zgłoszeń do 1 czerwca 1937 r.[9] Pojawia się też w ogłoszeniu nr 6470 o konkursie na wakujące parafie, z terminem do 31 stycznia 1938 r. Oba wpisy dotyczą dekanatu lubaczowskiego i obsady parafii.[5]
Zobacz ogłoszenie z 1938 r. · s. 6–7 ↗W 1939 r. parafię ponownie wymieniono w dwóch konkursach: nr 405, z terminem do 20 marca, oraz nr 3770, z terminem do 31 sierpnia.[12]
Zobacz wpis z 1939 r. · s. 11–12 ↗Miłków w wykazach zbiórek z 1935 roku
W drukowanych wykazach odnotowano również ofiary przekazane z Miłkowa na pomoc potrzebującym.[8]
| Zbiórka | Kwota | Miejsce w roczniku |
|---|---|---|
| Pomoc poszkodowanym przez powódź | 8 zł | s. 10 ↗ |
| Pomoc głodującym na Jaworowszczyźnie | 5,20 zł | s. 77 ↗ |
Są to świadectwa działalności dobroczynnej parafii; wykazy nie dotyczą kosztów budowy domu.
Źródła i odnośniki
- Pismo ks. Michała Płachty do ordynariatu biskupiego, Miłków, 15 IX 1938 r., nr 74. Archiwum Państwowe w Przemyślu, Archiwum Biskupstwa Greckokatolickiego, sygn. 5713 (wskazanie Adama Szczupaka). Reprodukcja i tłumaczenie z języka ukraińskiego.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1934, kronika, s. 37, nominacja nr 1831: ks. Michał Płachta — Miłków. Kronikę zamknięto datą 30 III 1934 r. W pliku PDF drukowanej s. 37 odpowiada strona 36.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1935, nr IV, s. 43–44, rozporządzenie nr 983 w sprawie domów parafialnych i cerkiewnych. Źródło ogólnodiecezjalne. W pliku PDF drukowanej s. 43 odpowiada strona 42.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1936, materiały dotyczące domów cerkiewnych, s. 37–42; przykładowy projekt: s. 41–42. Źródło ogólnodiecezjalne; zamieszczony tam projekt nie został zidentyfikowany jako projekt domu w Miłkowie.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1938, nr I, s. 6–7, ogłoszenie konkursowe nr 6470. Wykaz obejmuje Miłków w dekanacie lubaczowskim.
- Archiwum Greckokatolickiego Biskupstwa w Przemyślu, zespół nr 56/142/0, Archiwum Państwowe w Przemyślu, katalog Szukaj w Archiwach.
- Wojciech Hołubek — informacja o powojennych losach budynku i fotografie z 2001 roku.Informacja przekazana 24 X 2026 r.: po wojnie, po uzyskaniu zgody Sowietów, budynek przeniesiono do Starego Sioła, gdzie służył jako świetlica wiejska do czasu budowy nowej, murowanej. Fotografie oraz skan odręcznego podpisu ze zbiorów autora.
- Rocznik 1935 — wykazy zbiórek, s. 10 i 77. Wpisy dotyczące Miłkowa: pomoc powodzianom oraz głodującym na Jaworowszczyźnie.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1937, s. 49, ogłoszenie konkursowe nr 2025 — Miłków w dekanacie lubaczowskim.
- Powiązane archiwalia — sprawa poświęcenia dzwonów. Archiwum Państwowe w Przemyślu, Archiwum Biskupstwa Greckokatolickiego, sygn. 5564 (wskazanie Adama Szczupaka).
- Ks. Józef Mroczkowski, wspomnienia z lat 1939–1947, „Jarosławski Kwartalnik Armii Krajowej”, nr 17, Jarosław 1995. Fragment dotyczący wysiedlenia Miłkowa w 1941 r. i ks. Płachty; tekst udostępniony w dziale „Historia” na tej stronie.
- Перемиські Епархіяльні Відомости, 1939, s. 11–12, konkurs nr 405; s. 98–99, konkurs nr 3770. Miłków w dekanacie lubaczowskim; terminy zgłoszeń: 20 III i 31 VIII 1939 r. Drukowanej s. 98 odpowiada strona 96 pliku PDF.
Opracowanie i uzupełnienie źródeł: 24 października 2026 r.