Na terenie stawów rybnych w Miłkowie rośnie Dąb Kunasza, nazywany także „Kunaszowym Dębem”. Jego nazwa zachowała nazwisko gospodarza, na którego placu rosło drzewo. To również miejsce powrotów dawnych mieszkańców Wólki Miłkowskiej — opisane przez Jana Kucę w książce Miłków. Prawda i legenda o zaginionej wsi. W sąsiedztwie dębu zachował się ślad dawnej drogi, dziś grobli rozdzielającej stawy. [1]
Pomnik przyrody dawnego Miłkowa
Dąb figuruje w wykazie drzew pomnikowych Nadleśnictwa Oleszyce jako drzewo na terenie byłej wsi Miłków, w gminie Stary Dzików. W zestawieniu według stanu na grudzień 2021 r. podano następujące dane:
| Wiek w 2021 r. | 214 lat |
|---|---|
| Obwód pnia | 445 cm |
| Wysokość | 21 m |
| Oddział leśny | 257m |
Dane historyczne z wykazu Nadleśnictwa Oleszyce; nie są wynikiem pomiaru wykonanego podczas fotografowania drzewa. [2]
Podstawą objęcia drzewa ochroną jest rozporządzenie nr 80/06 Wojewody Podkarpackiego z 3 listopada 2006 r. [3]
Skąd nazwa „Kunaszowy Dąb”?
Wyjaśnienie nazwy znajduje się w przypisie 138 do rozdziału „Urodziliśmy się w Wólce Miłkowskiej”. Jan Kuca zapisał, że wśród osób odwiedzających to miejsce funkcjonowała nazwa „Kunaszowy Dąb”, pochodząca od nazwiska gospodarza, na którego placu drzewo rośnie. [1]
„Wśród odwiedzających to miejsce funkcjonuje obecnie popularna nazwa »Kunaszowy Dąb«, od nazwiska gospodarza, na którego placu rośnie (KUNASZ).”
Nazwa dębu przechowała więc pamięć o dawnym gospodarzu i jego placu. Pozwala powiązać zachowane drzewo z miejscem, które należało do krajobrazu zamieszkanej Wólki Miłkowskiej. W urzędowych wykazach pomników przyrody używana jest forma „Dąb Kunasza”. [2]
Spotkanie pod dębem
Jan Kuca opisuje letnie spotkanie w cieniu rozłożystego dębu z Janem Nieckarzem i Stanisławem Horodką. Obaj urodzili się w Wólce Miłkowskiej, tutaj dorastali i spędzili część życia, zanim musieli opuścić rodzinne miejsce. Autor zaznacza, że wracali pod dąb wielokrotnie. [1]
Według informacji zawartej w przypisie 137 Jan Nieckarz mieszkał wówczas w Mołodyczu, a Stanisław Horodka w Starych Oleszycach. To na wspomnieniach tych dawnych mieszkańców Jan Kuca oparł rozdział poświęcony Wólce Miłkowskiej. W początkowym fragmencie rozmowy Stanisław Horodka przywołuje również dawny folwark i służbę „u pana”. [1]
Dzięki tej relacji dąb można zobaczyć także jako miejsce spotkań ludzi, którzy pamiętali Wólkę sprzed wysiedlenia. Opowieść o powrocie Jana Nieckarza i Stanisława Horodki łączy zachowane drzewo z osobistą pamięcią o utraconym domu.
Od pól Wólki Miłkowskiej do stawów
Wólka Miłkowska była najdalej wysuniętą na południe częścią Miłkowa. Jan Kuca podaje, że od południa graniczyła z Zaradawą, wymieniając Kaczmarze — około 15 gospodarstw — oraz Perżyły — 6 gospodarstw. Od zachodu sąsiadowała z Mołodyczem. [1]
W miejscu dzisiejszych stawów rozciągały się dawniej pola i łąki Wólki Miłkowskiej. Według opisu Jana Kucy pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku w dolinie rzeczki Bech, na wschód od Mołodycza, usypano wały i groble, tworząc kilka stawów. Jako ich pierwszego właściciela autor wymienia Antoniego Cierpisza, a jako późniejszych gospodarzy — jego rodzinę. [1]
Przekształcenie doliny zmieniło wygląd tej części dawnej wsi. Dąb zachował nazwisko gospodarza, a dawna droga — czytelny do dziś przebieg wśród stawów.
Informacje o łowisku, dojeździe i kontakcie z gospodarzami stawów można znaleźć na stronie Stawy Rybne Miłków — strona gospodarstwa (www.milkow.pl).
Dąb Kunasza na mapie taktycznej Polski
Położenie Dębu Kunasza można odnieść do przedwojennego krajobrazu dzięki Mapie taktycznej Polski, wydanej przez Wojskowy Instytut Geograficzny w 1938 r. Poniżej przedstawiono fragment arkusza „Lubaczów” — pas 48, słup 36 — w skali oryginału 1:100 000. [6]
Na arkuszu widnieje nazwa „Wola Miłkowska”, podczas gdy we wspomnieniach przytoczonych przez Jana Kucę występuje „Wólka Miłkowska”. Widoczne są zabudowania skupione przy drodze, przebieg cieku oraz otaczające osadę tereny leśne. To obraz okolicy sprzed utworzenia stawów rybnych, które powstały pod koniec lat osiemdziesiątych XX wieku na dawnych polach i łąkach. [1] [6]
Dawna droga w Wólce Miłkowskiej
Widoczna na fotografii grobla rozdzielająca stawy jest dawną drogą w Wólce Miłkowskiej. Zachowany przebieg drogi przypomina o wcześniejszym układzie tego miejsca. Dzisiejsze tafle wody zajmują teren dawnych pól i łąk, opisanych przez Jana Kucę.
Identyfikacja drogi pochodzi od Wojciecha Hołubka. Fotografie drzewa i grobli przedstawiają stan z września 2026 r.
Tragiczna pamięć związana z dębem
W tym samym przypisie Jan Kuca odnotował przekaz, według którego podczas walk polsko-ukraińskich w latach 1945–1947 UPA miała wieszać na tym dębie osoby narodowości polskiej. Autor wprowadził tę informację słowami „Niektórzy powtarzają opinię”, zachowując charakter relacji krążącej wśród ludzi. [1]
Jan Kuca zaznaczył również, że kilkakrotnie wymieniano nazwisko jednej osoby pozbawionej w ten sposób życia. Na stronie 169 nie przytoczył jednak tego nazwiska. Opis stanowi świadectwo miejscowej pamięci o przemocy i wymaga zachowania rozróżnienia między przekazem ustnym a udokumentowanym przebiegiem konkretnych wydarzeń. [1]
W dokumentacji Nadleśnictwa Oleszyce dąb także wskazano jako miejsce egzekucji Polaków, podając lata 1946–1947 i przypisując je ukraińskim nacjonalistom. [4] Portal Ziemia Lubaczowska odnosi te wydarzenia do II wojny światowej oraz wspomina o pozostałościach drutu kolczastego wrośniętych w jeden z konarów. [5]
Przekaz zapisany przez Jana Kucę dotyczy lat 1945–1947. Datowanie internetowego opisu na okres II wojny światowej pozostaje odmienną wersją; nie należy łączyć tych zapisów w jedną pewną chronologię.
Źródła i fotografie
- Jan Kuca, Miłków. Prawda i legenda o zaginionej wsi, Stowarzyszenie Młody Mołodycz, s. 169: rozdział „Urodziliśmy się w Wólce Miłkowskiej” oraz przypisy 137–138. Fragment na podstawie wspomnień Jana Nieckarza i Stanisława Horodki. Wykorzystano fotografię strony książki przekazaną przez Wojciecha Hołubka.
- Nadleśnictwo Oleszyce, „Wykaz drzew pomnikowych”, stan na grudzień 2021 r., poz. 43 (PDF).
- „Program ochrony przyrody dla Nadleśnictwa Oleszyce”, 2017 r., s. 32, tabela 6 (PDF).
- „Ogólny opis lasów” Nadleśnictwa Oleszyce, 2017 r., s. 124 (PDF).
- Ziemia Lubaczowska — „Dąb Kunasza”.
- Wojskowy Instytut Geograficzny, Mapa taktyczna Polski: pas 48, słup 36: Lubaczów, Warszawa 1938, skala 1:100 000. Jagiellońska Biblioteka Cyfrowa; Biblioteka Jagiellońska, sygn. M 37/3; domena publiczna. Fragment mapy oraz wskazanie lokalizacji Dębu Kunasza przekazał Wojciech Hołubek.
Identyfikacja miejsca i dawnej drogi w Wólce Miłkowskiej: Wojciech Hołubek. Fotografie: Wojciech Hołubek, wrzesień 2026 r.