Adam Malach

Miłków i Białokrynica

Dom rodzinny, szkoła i fotografia

Adam Malach urodził się 2 marca 1914 roku w Miłkowie. Był synem Józefy i Stanisława Malachów. Ojciec pracował jako leśniczy w Hucie Miłkowskiej. Do rodziny należał również Jan Malach, brat Adama, którego wojenne i emigracyjne losy powracają w opowieści Jana Cieplickiego. Z rodziną związany był także leśnik Michał Netreba, zięć Stanisława Malacha.^{[1], [3]}

O dzieciństwie Adama zachowało się niewiele wiadomości. Wiadomo natomiast, że po nauce gimnazjalnej kształcił się w Białokrynicy koło Krzemieńca na Wołyniu. Działająca tam Średnia Szkoła Rolniczo-Leśna była częścią Liceum Krzemienieckiego. Wybrany kierunek nauki wpisywał się w leśne tradycje jego rodziny.^{[1], [3], [4]}

Jan Cieplicki opisywał szkołę jako placówkę o wysokim poziomie nauczania, przygotowującą do odpowiedzialnej pracy w służbie leśnej. Wspominał o działającym w niej harcerstwie, kursach szybowcowych i dobrze wyposażonym kółku fotograficznym. To właśnie w Białokrynicy rozwinęło się zainteresowanie Adama fotografią. Wpis „Z Miłkowa do Buenos Aires” przynosi wiadomość o odnalezionym albumie zawierającym wiele zdjęć jego autorstwa.^{[1], [3]}

„Tam też zainteresowała go fotografia”.

Jan Cieplicki, „Z Miłkowa do Buenos Aires”, wpis z 4 lipca 2025 r.

Podczas powrotów w rodzinne strony Adam często zatrzymywał się u spokrewnionego z rodziną Franciszka Kota w Kozakach, niedaleko stacji kolejowej w Nowej Grobli. W opowieści o jego podróżach pojawia się trasa przez Rawę Ruską i Lwów do Krzemieńca.^[1]

Po ukończeniu szkoły rozpoczął służbę wojskową. W późniejszym wpisie wymieniono Lwów i Wilno jako miejsca, w których ją pełnił. Odnotowano również jego zdolności plastyczne i rozpoczęcie nauki w tym kierunku. Dalsze plany przerwał wybuch wojny.^[3]

Zachowana praca Adama Malacha

„Miernictwo” — zapis wiedzy i staranności

Osobistą pamiątką po Adamie Malachu jest jego rękopiśmienna praca zatytułowana „Miernictwo”. Jan Cieplicki opisał ją jako liczący kilkadziesiąt stron, starannie wykaligrafowany rękopis. Na zachowanej okładce widnieje tytuł oraz podpis „A. Malacha”. Fotografie pokazują karty, na których obok objaśnień umieszczono wzory i rysunki geometryczne.^{[1], [8]}

Udostępnione strony dotyczą tyczenia prostych oraz tyczenia pośredniego. Ilustracje przedstawiają wyznaczanie linii i punktów w terenie, także przy przeszkodach utrudniających bezpośredni pomiar. Praca pozwala przyjrzeć się zagadnieniom, które Adam opracowywał podczas zdobywania wiedzy potrzebnej w leśnictwie.

Jan Cieplicki pokazał rękopis nadleśniczemu z Oleszyc, który rozpoznał w nim tematykę znaną z własnej edukacji zawodowej. Nie ustalono jednak, czy była to praca zaliczeniowa; autor opowieści wyraźnie zaznaczył, że pozostaje to przypuszczeniem. Nie znamy również dokładnej daty jej powstania.^[1]

Kliknij wybraną kartę, aby obejrzeć ją w powiększeniu.

Związek Sowiecki i Bliski Wschód

Od sowieckiego uwięzienia do armii Andersa

Wojna rozdzieliła braci. Wpis „Z Miłkowa do Buenos Aires” opisuje Jana Malacha jako żołnierza, który po klęsce wrześniowej walczył po stronie aliantów, a pod koniec wojny przebywał we Włoszech. Losy Adama w pierwszych miesiącach wojny są słabiej rozpoznane. Jan Cieplicki dopuszczał jego udział w ruchu oporu, lecz w tekście z 11 lipca 2024 roku przedstawiał to jako możliwość, bez wskazania organizacji.^{[1], [3]}

Wiadomość o aresztowaniu Adama Jan Cieplicki usłyszał od Mieczysława Kota, kuzyna Adama. Według tej relacji Adam próbował odwiedzić matkę, kiedy w okolicach wsi Zabiała zatrzymali go sowieccy pogranicznicy. Wspomniana we wpisie informacja wskazywała na możliwe aresztowanie już w 1940 roku, ale dokładnej daty nie ustalono.^[1]

W rodzinnej opowieści pojawiają się następnie lwowskie więzienie, Starobielsk i łagier w Workucie. Jan Cieplicki powołał się na dokumenty, które miały odnotowywać Adama jako więźnia Starobielska 12 lipca 1941 roku, oraz opisał jego późniejsze przewiezienie do Workuty. Jest to chronologia podana w opracowaniu; pełnego przebiegu uwięzienia nie udało się w nim odtworzyć.^{[1], [3]}

Relacja z 11 lipca 2024 roku przywołuje ciężką pracę przy karczowaniu lasu, wielogodzinny wysiłek i głodowe wyżywienie. Z pobytem w łagrze wiąże również ważne wydarzenie osobiste: według wiedzy rodzinnej właśnie tam Adam poznał Jadwigę Inwold, swoją przyszłą żonę.^[1]

Śladem sowieckiego etapu jego losów były także listy wysłane z Archangielska do Franciszka Kota. Jak podał Jan Cieplicki w kolejnym wpisie, dotarły one przed wstąpieniem Adama do polskiego wojska.^[2]

13 września 1941 roku Adam Malach wstąpił do armii gen. Władysława Andersa. Ta sama data pojawia się we wszystkich trzech przekazanych tekstach.^{[1], [2], [3]}

Powstanie polskiej armii w ZSRS umożliwił układ Sikorski–Majski z 30 lipca 1941 roku oraz późniejsze porozumienia. Gen. Władysław Anders został zwolniony z sowieckiego więzienia 4 sierpnia. Do tworzących się oddziałów przybywali ludzie wycieńczeni pobytem w więzieniach, obozach i na zesłaniu; pomocy potrzebowali również towarzyszący im cywile.^{[5], [6]}

Główne etapy ewakuacji do Iranu przypadły na wiosnę i lato 1942 roku. Droga wielu żołnierzy i uchodźców prowadziła przez Krasnowodsk i Morze Kaspijskie do portu Pahlawi, a dalsze przegrupowania wojska objęły Irak i Palestynę. Według Jana Cieplickiego Związek Sowiecki opuścili w tym czasie zarówno Adam, jak i Jadwiga.^{[1], [2], [6]}

Kampania włoska i pobyt po wojnie

Na włoskim szlaku

2. Korpus Polski utworzono 21 lipca 1943 roku w Iraku. Dowództwo objął gen. Władysław Anders. Na przełomie 1943 i 1944 roku rozpoczęto przerzut korpusu do Włoch. W maju 1944 roku polscy żołnierze walczyli o Monte Cassino; 18 maja polska flaga znalazła się na ruinach klasztoru. Dalszy szlak korpusu prowadził przez Ankonę i walki w Apeninach do Bolonii, zdobytej 21 kwietnia 1945 roku.^{[6], [7]}

Według ustaleń Jana Cieplickiego Adam Malach uczestniczył w kampanii włoskiej. Autor odwołuje się do zachowanych fotografii, wykonanych przez Adama lub jego wojennych towarzyszy. Niektóre zdjęcia były dedykowane bratu Janowi. Opowieść nie określa jednak przydziału Adama do konkretnego oddziału, dlatego nie można na jej podstawie szczegółowo odtworzyć jego udziału w poszczególnych bitwach.^[2]

Fotografię Adama stojącego wśród zniszczonej zabudowy opisano w poście: „Adam Malach, Galeata 24.10.1944”. Podpis pozwala powiązać to ujęcie z Galeatą i 24 października 1944 roku. Uzupełnia tym samym relację o jego pobycie we Włoszech.^[8]

Drugie datowane zdjęcie przedstawia Adama Malacha w mundurze przed wejściem do budynku. Podpis „Adam Malach, Vittorio Veneto 07.04.1946” wskazuje na jego pobyt w Vittorio Veneto 7 kwietnia 1946 roku, już po zakończeniu wojny.^[8]

Kliknij zdjęcie, aby je powiększyć.

Wśród wojennych zdjęć opisanych przez Jana Cieplickiego pojawia się także Jadwiga Inwold. Rodzinna opowieść łączy ich znajomość z pobytem w łagrze, a później przedstawia ich już jako małżeństwo. Dokładnej daty ani miejsca pierwszego ślubu przekazane teksty nie podają.^{[1], [2], [3]}

Przekaz rodzinny

Spotkanie braci w Watykanie

O ponownym spotkaniu Adama i Jana Malachów zachowały się dwie wersje rodzinnej opowieści. W tekście z 27 lipca 2024 roku Jan Cieplicki wiązał to wydarzenie z audiencją u papieża Piusa XII w 1946 roku. Bracia mieli odnaleźć się podczas wyczytywania list osób oczekujących na wejście. Byłoby to ich pierwsze spotkanie od 1939 roku, któremu towarzyszyło ogromne wzruszenie.^[2]

Tę niezwykłą historię Jan Cieplicki przekazał z zastrzeżeniem:

„Może to jest legenda historyczno – rodzinna, a może fakt? Tego nie jestem w stanie potwierdzić”.

Jan Cieplicki, wpis z 27 lipca 2024 r.

We wpisie „Z Miłkowa do Buenos Aires” z 4 lipca 2025 roku Jan Cieplicki przedstawił inne okoliczności spotkania. Jan Malach, przebywając po wojnie w Rzymie, miał korzystać ze zbiorów Biblioteki Watykańskiej. Pracownica obsługująca wypożyczalnię zauważyła w kartotekach dwie osoby o nazwisku Malach, lecz o różnych imionach. Według tej opowieści umówiła obu mężczyzn na tę samą godzinę, nie ujawniając im swojego zamiaru. W ten sposób bracia mieli odnaleźć się na obcej ziemi.^[3]

Przekazane teksty nie wyjaśniają różnicy między tymi wersjami. Oba zachowują pamięć o niespodziewanym spotkaniu i radości braci, lecz odmiennie opisują drogę, która do niego doprowadziła.

Oba wpisy odnotowują także otrzymanie pamiątkowych obrazków od papieża Piusa XII przez rodziny Malachów. Jan Cieplicki podał w lipcu 2024 roku, że jeden z nich znajdował się w posiadaniu rodziny Zosi Gancarz. W tekście z 2025 roku również wspomniano o pamiątkach otrzymanych po audiencji.^{[2], [3]}

W udostępnionych materiałach znajduje się fotografia ozdobnego dokumentu błogosławieństwa apostolskiego z wizerunkiem Piusa XII. Podpis fotografii opisuje go jako pamiątkę z audiencji dla Marii Gancarz, siostry Adama i Jana, i podaje datę 2 marca 1946 roku.^[8]

Po zakończeniu wojny

Anglia i ponowne łączenie rodziny

W 1946 roku obaj bracia znaleźli się w Anglii. W relacji Jana Cieplickiego pojawia się York jako miejsce, do którego dotarli po opuszczeniu Włoch. Jan Malach osiadł następnie w Leeds, gdzie znalazł zatrudnienie w hucie.^[2]

W Polsce pozostała jego żona, nazywana w opowieści Kasią, oraz syn Stanisław. Jan czekał na możliwość sprowadzenia najbliższych. Zgodnie z przekazem Jana Cieplickiego po pewnym czasie doszło do połączenia rodziny, choć dokładnej daty tego wydarzenia nie podano.

Adam i Jadwiga również rozpoczęli życie w Anglii. W 1947 roku urodził się ich syn Krzysztof. Dla tej części rodziny pobyt na Wyspach okazał się jednak kolejnym etapem emigracyjnej drogi.^[2]

Nowy dom za oceanem

Życie rodziny w Argentynie

W październiku 1948 roku Adam Malach wraz z Jadwigą i małym Krzysztofem wyjechał do Argentyny. Jan Cieplicki wspominał o dokumentach podróży odnalezionych dzięki poszukiwaniom Agnieszki. Późniejszy wpis uzupełnia ten etap opowieści: rodzina wyruszyła statkiem i dotarła do Buenos Aires.^{[2], [3]}

W lipcu 2024 roku Jan Cieplicki nie potrafił jeszcze odpowiedzieć na pytanie o pracę Adama w Argentynie. Tekst z 4 lipca 2025 roku przynosi nowe informacje. Według tej relacji dokumentów potwierdzających wykształcenie małżonków nie uznano, a Adam przez wiele lat pracował przy wyrębie argentyńskich lasów. Opowieść podkreśla, że wykształcenie leśne pomagało mu w tym zajęciu, choć praca była ciężka.^{[2], [3]}

W Argentynie urodziły się dwie córki Adama i Jadwigi: Małgorzata i Elżbieta. Wpis z 2025 roku podaje również, że wcześniejsze małżeństwo rodziców nie zostało uznane przez miejscowe władze. Mieli więc ponownie zawrzeć ślub, a świadkami były ich dzieci: Krzysztof, Małgorzata i Elżbieta. Daty tej uroczystości nie podano.^[3]

Adam angażował się w życie Polonii argentyńskiej. W opracowaniu z 2024 roku Jan Cieplicki wymienił wspieranie organizacji określonej jako Towarzystwo Polaków w Argentynie. Odnotował też niepotwierdzoną wiadomość o udziale córek Adama w Światowych Dniach Młodzieży w Krakowie.^[2]

Późniejsza opowieść przynosi wiadomości o bolesnych stratach w rodzinie: śmierci Jadwigi Inwold oraz córek Małgorzaty i Elżbiety. Krzysztof Malach, opisany w niej jako główny przedstawiciel Forda w Argentynie, miał umrzeć w wieku zaledwie 37 lat wskutek guza mózgu i udaru. Wpis nie podaje dat śmierci członków rodziny.^[3]

Tekst „Z Miłkowa do Buenos Aires” kończy wzmianka o wnuczce Adama i Jadwigi, która miała zdobyć wykształcenie medyczne i witać Jana Pawła II w Buenos Aires w imieniu Polonii argentyńskiej. Nie podano jej imienia ani daty tego wydarzenia; zapowiedziano starania o nawiązanie kontaktu. Ten ślad otwiera kolejną część rodzinnej historii, której początki prowadzą do Miłkowa.^[3]

Daty z opowieści

Kalendarium życia Adama Malacha

Zestawienie informacji z trzech relacji, uzupełnione datami z podpisów fotografii. Dokładna trasa służby wojskowej i część przekazów rodzinnych wymagają dalszego potwierdzenia.